Şiddet denildiğinde çoğu insanın aklına fiziksel zarar gelir. Çünkü şiddeti, ölçülebilen ve gözle görülebilen bir etki üzerinden tanımlamaya alışığızdır. Oysa zarar vermek yalnızca bedene yönelmez. İnsanın duygu dünyasını, benlik algısını ve kendine olan güvenini zedeleyen davranışlar da şiddetin bir parçasıdır. Psikolojik şiddet tam da bu noktada görünmezliğiyle var olur; hissedilir ama kolay adlandırılamaz. Bu yüzden çoğu zaman fark edilmez ve normalleşir.
Görmezden gelinmek, sürekli eleştirilmek, değersiz hissettirilmek, kararlarının sorgulanması, duygularının hafife alınması… Bunların hiçbiri tek başına şiddet gibi durmaz. Ancak tekrarlandıkça insanın iç dünyasında derin çatlaklar açar. Kişi bir süre sonra ne yaşadığını değil, bunu yaşamasının “normal” olup olmadığını sorgulamaya başlar.
Psikolojik şiddet yalnızca sözcüklerle var olmaz. Kontrol etmek, yönlendirmek, sınırları belirsizleştirmek, sessizlikle cezalandırmak da onun dilidir. İnsan zamanla kendi alanından çekilir. Önce daha az konuşur, sonra daha az ister, en sonunda da kendisi olmaktan vazgeçer. Çünkü öğrendiği şey şudur: Rahatsızlık dile getirilirse sorun çıkar, susulursa düzen korunur.
Bu şiddet en çok yakın ilişkilerde görünür olur. Güvenin olduğu yerde incinmek daha sessiz yaşanır. Aile içinde, ilişkilerde, arkadaşlıklarda, iş hayatında… “Senin iyiliğin için” denilen cümleler çoğu zaman sorgulanmaz. Kişi bir süre sonra ne hissettiğini değil, ne hissetmesi gerektiğini düşünmeye başlar. Kendi iç sesi yavaş yavaş kısılır.
Sevgili okurlar,
Psikolojik şiddetin en ağır yükü, insanın kendi gerçekliğinden şüphe etmesine neden olmasıdır. Yaşadıklarını küçümser, hislerini sorgular, kendini sürekli açıklamak zorunda hisseder. Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda gibidir; ama içeride derin bir yorgunluk birikir. Bu yorgunluk zamanla hayata karşı isteksizliğe, içe kapanmaya ve değersizlik duygusuna dönüşebilir. Ve çoğu zaman kimse fark etmez; çünkü ortada gösterilecek bir yara yoktur.
Bu şiddeti uygulayanların hepsi bunu bilerek yapmaz. Kimi insanlar kendi doğrularını merkeze alır, karşısındakinin duygusal dünyasına bakmayı ihmal eder. Empatinin eksildiği yerde incitmek sıradanlaşır. Sürekli düzeltmeye çalışmak, eleştirmek, yön vermek; sevgiyle karıştığında bile karşı tarafın nefesini daraltabilir.
Psikolojik şiddet, çoğu zaman insanın kendine yabancılaşmasıyla sonuçlanır. Sürekli güçlü olması beklenen, kırılganlığına alan tanınmayan, duyguları yük gibi görülen kişi; zamanla kendi ihtiyaçlarını bastırmayı öğrenir. Ne istediğini söylemek yerine susmayı, incindiğini dile getirmek yerine katlanmayı seçer. Böylece şiddet, yalnızca dışarıdan gelen bir etki olmaktan çıkar; insanın iç dünyasında süren bir sessizliğe dönüşür.
Kendini korumak, önce yaşadığın şeyin adını koyabilmekle başlar. Her bağ insanı büyütmez; bazıları sadece tutar, bazıları yorar, bazıları da sessizce tüketir. Rahatsızlığı fark ettiğin yerde durup düşünmek, ardından sınır çizebilmek ve gerekirse o yerden uzaklaşabilmek; bir kaçış değil, kendine sadık kalmaktır.
Psikolojik şiddet konuşulmadıkça görünmez kalır. Görünmez kaldıkça sıradanlaşır. Oysa insan ruhu sessizce kırılmayı hak etmez. Anlaşılmak, görülmek ve olduğu hâliyle kabul edilmek bir lüks değil, insanca bir ihtiyaçtır.
Bazen durup kendimize sormamız gerekir:
Bu hayatın içinde ben, kendim olarak kalabildim mi?
Eğer bu soru içimizi acıtıyorsa, orada adı konmamış bir yara vardır.
