{"id":110299,"date":"2025-09-22T08:56:59","date_gmt":"2025-09-22T08:56:59","guid":{"rendered":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/?p=110299"},"modified":"2025-09-22T08:57:21","modified_gmt":"2025-09-22T08:57:21","slug":"110299","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/?p=110299","title":{"rendered":"B\u0130TK\u0130LER SADECE OKS\u0130JEN DE\u011e\u0130L, GELECE\u011e\u0130M\u0130ZD\u0130R\u2026"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c7o\u011fu zaman onlar\u0131n fark\u0131na bile varm\u0131yoruz ama hayat\u0131m\u0131z\u0131n her an\u0131nda, her solukta onlar var. Bir belgesel izledikten sonra bu yaz\u0131 yazmaya karar verdim ve yapt\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rmalar s\u0131ras\u0131nda \u00f6ylesine ilgin\u00e7 sonu\u00e7lara rastlad\u0131m ki, kimi yerde \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla not ald\u0131m, kimi yerde ise kayg\u0131yla durup d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc bitkiler yaln\u0131zca do\u011fan\u0131n s\u00fcs\u00fc de\u011fil; gelece\u011fimizin sigortas\u0131\u2026<\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131 bug\u00fcn d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 390 bin bitki t\u00fcr\u00fc tan\u0131mlam\u0131\u015f durumda ve her y\u0131l y\u00fczlercesi daha ke\u015ffediliyor. \u00c7i\u00e7ekli bitkiler, yosunlar, e\u011frelti otlar\u0131, kozalakl\u0131lar\u2026 Her biri ekosistemin ayr\u0131 bir di\u015flisi.<\/p>\n<p>Van\u2019da b\u00fcy\u00fcyen biri olarak, \u00e7ocuklu\u011fumun ge\u00e7ti\u011fi mahalledeki g\u00fcm\u00fc\u015fi s\u00f6\u011f\u00fct a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131, bahar gelince Van G\u00f6l\u00fc k\u0131y\u0131s\u0131nda a\u00e7an mor menek\u015feleri hala unutamam. Onlar\u0131n g\u00f6lgesinde oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131z oyunlar, asl\u0131nda fark ettirmeden nefes almay\u0131 ve do\u011faya sayg\u0131y\u0131 \u00f6\u011fretiyordu.<\/p>\n<p>Y\u0131llar sonra do\u011fdu\u011fum \u015fehre Diyarbak\u0131r\u2019a ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131mda, UNESCO D\u00fcnya Miras\u0131 listesinde yer alan Hevsel Bah\u00e7eleri\u2019nin binlerce y\u0131ll\u0131k ge\u00e7mi\u015fi olan bereketli topra\u011f\u0131 ile tan\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p>Dicle\u2019nin k\u0131y\u0131s\u0131nda sessizce uzanan o bah\u00e7eler, Mezopotamya\u2019n\u0131n kalbinde bitkilerin insanla kurdu\u011fu kadim ili\u015fkiyi f\u0131s\u0131ld\u0131yor. Bu topraklar\u0131n y\u00fczlerce endemik bitkiye ev sahipli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fimde i\u00e7imde hem gurur, hem de sorumluluk duygusu uyand\u0131.<\/p>\n<p>Gazetecilikte \u00e7o\u011fu zaman siyaset, ekonomi, g\u00fcndelik tart\u0131\u015fmalar aras\u0131nda kayboluruz. Ama bu konu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kendimi, y\u0131llard\u0131r pe\u015finden ko\u015ftu\u011fum haberlerin \u00f6tesinde bir d\u00fcnyay\u0131 ke\u015ffederken buldum. Belki de 35 y\u0131ll\u0131k meslek hayat\u0131mda en \u00e7ok bu ara\u015ft\u0131rma bana \u2018gelecek\u2019 kelimesinin ger\u00e7ek anlam\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n<p>Ama bu zenginlik h\u0131zla daral\u0131yor. Son 250 y\u0131lda 600\u2019e yak\u0131n bitki t\u00fcr\u00fc tamamen yok oldu. \u0130klim krizi, ormans\u0131zla\u015fma, kentle\u015fme ve kontrols\u00fcz tar\u0131m bu sessiz kaybolu\u015fun ba\u015fl\u0131ca nedenleri.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de de durum farkl\u0131 de\u011fil. Munzur Da\u011flar\u0131ndaki endemik t\u00fcrlerin ve Van G\u00f6l\u00fc \u00e7evresindeki nadir bitkilerin kaybolma riski her ge\u00e7en y\u0131l art\u0131yor. K\u00fc\u00e7\u00fck gibi g\u00f6r\u00fcnen bu kay\u0131plar, asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir zincirin k\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>G\u00d6R\u00dcNMEZ \u0130LET\u0130\u015e\u0130M VE \u0130NSAN \u0130\u00c7\u0130N DE\u011eER\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmam\u0131n beni en \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtan b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bitkilerin birbirleriyle kurdu\u011fu g\u00f6r\u00fcnmez ileti\u015fim oldu. Yer alt\u0131ndaki k\u00f6k mantar a\u011flar\u0131 sayesinde a\u011fa\u00e7lar birbirine besin g\u00f6nderip tehlikeleri haber verebiliyor.<\/p>\n<p>\u2018Wood Wide Web\u2019 ad\u0131 verilen bu a\u011f, orman\u0131n sinir sistemi gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Baz\u0131 bitkilerin yapraklar\u0131ndan yayd\u0131klar\u0131 kokularla kom\u015fular\u0131n\u0131 uyar\u0131yor. Akasya, yapraklar\u0131n\u0131 yiyen bir z\u00fcrafa yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda di\u011fer a\u011fa\u00e7lara sinyal g\u00f6ndererek savunma mekanizmas\u0131n\u0131 ba\u015flat\u0131yor.<\/p>\n<p>Bitkiler elbetteki yaln\u0131zca oksijen \u00fcretmez. G\u0131dam\u0131z\u0131n, ilac\u0131m\u0131z\u0131n, giysimizin kayna\u011f\u0131d\u0131r. Aspirin s\u00f6\u011f\u00fct kabu\u011fundan, kinin k\u0131nak\u0131nadan, bir\u00e7ok kanser ilac\u0131 tropik orman bitkilerinden elde edilir. \u015eehir parklar\u0131n\u0131n insan ruhuna iyi gelmesi de tesad\u00fcf de\u011fil; ye\u015filin verdi\u011fi huzur bilimsel olarak kan\u0131tlanm\u0131\u015f bir terapidir.<\/p>\n<p>Bir bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yok olmas\u0131, sadece o bitkiyi de\u011fil, ona ba\u011fl\u0131 b\u00f6cekleri, ku\u015flar\u0131, memelileri ve nihayet insan\u0131 etkiler. Ar\u0131lar\u0131n azalmas\u0131yla tozla\u015fman\u0131n d\u00fc\u015fmesi, g\u0131da krizine giden zincirin en bilinen \u00f6rne\u011fi. K\u00fc\u00e7\u00fck bir kay\u0131p, t\u00fcm ekosistemi sarsabilir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn ataca\u011f\u0131m\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck bir ad\u0131m, yar\u0131n\u0131n nefesini garanti alt\u0131na alabilir. Yerel bitkilere sahip \u00e7\u0131kmak, a\u011fa\u00e7land\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmak, belediyelerin kent parklar\u0131n\u0131 korumas\u0131 ve endemik t\u00fcrlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 alanlar\u0131n sit ilan edilmesi gelece\u011fimiz i\u00e7in kritik \u00f6nemde. Bitkiler sadece oksijen de\u011fil; gelece\u011fimizdir. Onlar\u0131 korumak, asl\u0131nda kendimizi korumakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Sevgiyle kal\u0131n.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sabah uyand\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z ilk nefesin, g\u00fcn boyunca yedi\u011finiz her lokman\u0131n, i\u00e7ti\u011finiz her yudum suyun ard\u0131nda sessiz kahramanlar var; bitkiler.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":110300,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-110299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=110299"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":110302,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110299\/revisions\/110302"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/110300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=110299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=110299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=110299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}