{"id":109640,"date":"2025-08-11T07:12:08","date_gmt":"2025-08-11T07:12:08","guid":{"rendered":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/?p=109640"},"modified":"2025-08-11T07:14:13","modified_gmt":"2025-08-11T07:14:13","slug":"van-buyuksehir-mi-oldu-yoksa-buyuk-bir-koy-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/?p=109640","title":{"rendered":"VAN B\u00dcY\u00dcK\u015eEH\u0130R M\u0130 OLDU  YOKSA B\u00dcY\u00dcK B\u0130R K\u00d6Y M\u00dc?"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>O zamanlar Van, toprak evlerin \u015fehriydi. Tek katl\u0131s\u0131 da vard\u0131, iki katl\u0131s\u0131 da\u2026 Baz\u0131 yerlerde \u00fc\u00e7 kata kadar \u00e7\u0131kanlar bile g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Ama ne olursa olsun hepsinin bir ruhu vard\u0131. Bah\u00e7eli evlerdi onlar; k\u00fc\u00e7\u00fck ya da b\u00fcy\u00fck fark etmez, mutlaka bir bah\u00e7esi olurdu. O bah\u00e7elerde g\u00fcl, akasya, leylak ve i\u011fde kokular\u0131 birbirine kar\u0131\u015f\u0131r; sabahlar\u0131 okula giderken bu kokular e\u015flik ederdi bize.<\/p>\n<p>Ben H\u00fcsrev Pa\u015fa \u0130lkokulu\u2019na giderdim. Yolum Perihano\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n bah\u00e7esinin yan\u0131ndan ge\u00e7erdi. Toprak duvarlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan i\u011fde a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n kokusu s\u0131zard\u0131 burnuma. Bah\u00e7elerdeki o mis gibi do\u011fal hayatla birlikte biz de b\u00fcy\u00fcrd\u00fck. \u015eehrin her yan\u0131ndan ge\u00e7en sulama kanallar\u0131, yani kehrizler, hem bah\u00e7eleri beslerdi hem de bize serin bir i\u00e7me suyu sunard\u0131. Van bir su \u015fehriydi adeta. Doya doya i\u00e7er, ellerimizi y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc y\u0131kard\u0131k o berrak kehrizlerde.<\/p>\n<p>\u015eehir b\u00fcy\u00fcmemi\u015fti hen\u00fcz. Merkez s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Apartman \u00e7ok nadirdi. \u00c7o\u011fu ev topraktand\u0131 ve insanlar toprakla, do\u011fayla i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fard\u0131. Ramazanlar ba\u015fka g\u00fczel olurdu. Kom\u015fular aras\u0131nda yemek al\u0131\u015fveri\u015fi, dayan\u0131\u015fma, zarif bir incelikle yap\u0131l\u0131rd\u0131. Kimse kimseyi incitmez, ihtiyac\u0131 olan utanmas\u0131n diye yard\u0131mlar gizlice yap\u0131l\u0131rd\u0131. Esnaf yang\u0131n gibi afetlerde zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde kom\u015fu esnaflar el birli\u011fiyle yard\u0131m eder, d\u00fckk\u00e2n\u0131 tekrar aya\u011fa kald\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Ama 90\u2019l\u0131 y\u0131llardan sonra Van de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcrecin artmas\u0131yla birlikte Do\u011fu Anadolu&#8217;nun d\u00f6rt bir yan\u0131ndan Van\u2019a g\u00f6\u00e7ler ba\u015flad\u0131. Hakk\u00e2ri\u2019den, A\u011fr\u0131\u2019dan, Mu\u015f\u2019tan, Siirt\u2019ten\u2026 Van bir anda b\u00f6lgenin g\u00f6\u00e7 merkezi oldu. N\u00fcfus h\u0131zla artt\u0131. Toprak evler y\u0131k\u0131ld\u0131. M\u00fcteahhitlerin eline ge\u00e7en arsalar apartmanlarla doldu. Bah\u00e7eler yok oldu. Kehrizler kapat\u0131ld\u0131. Su kanallar\u0131 kurudu. G\u00fcller soldu, i\u011fdeler kayboldu. Akasya, leylak, kavak a\u011fa\u00e7lar\u0131 bir bir kesildi. Van art\u0131k kokusunu kaybetti.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda eski Van\u2019\u0131 bulmak neredeyse imk\u00e2ns\u0131z. Eski mahallelerin yerinde kat kat betonlar y\u00fckseliyor. Bah\u00e7esiz, havas\u0131z, ruhsuz betonlar\u2026 Eskiden sokakta oynayan \u00e7ocuklar \u015fimdi apartman bo\u015fluklar\u0131nda, asfalt\u0131n \u00fczerinde b\u00fcy\u00fcyor.<\/p>\n<p>Edremit bir zamanlar Van&#8217;\u0131n meyve bah\u00e7esiydi. Sebzenin, meyvenin bereketli diyar\u0131yd\u0131. Elmas\u0131, kay\u0131s\u0131s\u0131, eri\u011fi dillere destand\u0131. \u015eimdi oras\u0131 da apartman apartman\u2026 Ye\u015fil g\u00fcnden g\u00fcne azal\u0131yor. Edremit de b\u00f6yle giderse birka\u00e7 y\u0131la kalmaz, Van&#8217;\u0131n son nefes ald\u0131\u011f\u0131 yer de kapanm\u0131\u015f olacak.<\/p>\n<p>Ve trafik\u2026 50 y\u0131l \u00f6nceki yollarla bug\u00fcnk\u00fc n\u00fcfus ayn\u0131 yollarda y\u00fcr\u00fcmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ne alternatif g\u00fczerg\u00e2h var ne otopark anlay\u0131\u015f\u0131. Site i\u00e7erisine ara\u00e7 park\u0131 yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yollar i\u015fgal alt\u0131nda. Yeni yap\u0131lan yollar bile dar; \u00f6rne\u011fin sahil yolunun iki \u015feritli olmas\u0131 Van\u2019a yak\u0131\u015fm\u0131yor. \u015eehrin y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yollar\u0131 bile yetersiz. \u0130nsanlar birbirine \u00e7arpmadan y\u00fcr\u00fcyemiyor. Yollar darsa, kald\u0131r\u0131mlar da dar. \u015eehirde adeta nefes almak bile zorla\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Ve bir ba\u015fka ger\u00e7ek daha var: Van, b\u00fcy\u00fck\u015fehir oldu ama \u015fehirle\u015femedi. Varo\u015flar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 altyap\u0131 yok. Baz\u0131 mahallelerde ya\u011fmur ya\u011fd\u0131\u011f\u0131nda sokaklar \u00e7amur deryas\u0131na d\u00f6n\u00fcyor. Asfaltlar yetersiz, yollar\u0131n \u00e7o\u011fu yama usul\u00fc yap\u0131lm\u0131\u015f. Kald\u0131r\u0131mlar dar, yamuk, d\u00fczensiz. Planlama yap\u0131lmadan in\u015fa edilen yap\u0131lar hem trafik y\u00fck\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131yor hem de ya\u015fam kalitesini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. N\u00fcfusu 1 milyonu a\u015fm\u0131\u015f bir \u015fehirde, h\u00e2l\u00e2 k\u00f6y havas\u0131 h\u00e2kim.<\/p>\n<p>Oysa Van yaln\u0131zca bug\u00fcn\u00fcn de\u011fil, binlerce y\u0131ll\u0131k tarihin de \u015fehridir. Urartulara ba\u015fkentlik yapm\u0131\u015f, Tu\u015fba ad\u0131yla medeniyetin merkezlerinden biri olmu\u015f bir co\u011frafyada ya\u015f\u0131yoruz. T\u00fcrkiye&#8217;nin en b\u00fcy\u00fck g\u00f6l\u00fc, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck sodal\u0131 g\u00f6l\u00fc burada. Van Kalesi, Ho\u015fap Kalesi, Ayanis Kalesi, Akdamar Adas\u0131 ve Ermeni Kilisesi\u2026 Buras\u0131 bir a\u00e7\u0131k hava m\u00fczesi asl\u0131nda. Ama ne yaz\u0131k ki bu de\u011ferlerin tan\u0131t\u0131m\u0131 yok denecek kadar az. \u0130ran&#8217;dan gelen turistler genellikle al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerine y\u00f6nlendiriliyor. Oysa Van k\u00fclt\u00fcr turizmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 hak ediyor.<\/p>\n<p>1990\u2019l\u0131 y\u0131llardan \u00f6nce hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r d\u00fczeyde yabanc\u0131 turist a\u011f\u0131rlayan Van, bug\u00fcn sadece ticaretin d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc bir u\u011frak noktas\u0131 haline geldi. Oysa bu \u015fehirde sadece sat\u0131lacak \u00fcr\u00fcnler de\u011fil, g\u00f6sterilecek tarih, anlat\u0131lacak efsaneler, ya\u015fat\u0131lacak k\u00fclt\u00fcr var. K\u00fclt\u00fcrel dokuyu canland\u0131rmak, tan\u0131t\u0131m\u0131 art\u0131rmak ve de\u011ferlerimize sahip \u00e7\u0131kmak y\u00f6neticiler kadar halk\u0131n da sorumlulu\u011fudur.<\/p>\n<p>Evet, Van art\u0131k b\u00fcy\u00fck\u015fehir stat\u00fcs\u00fcnde. Ama sokaklar\u0131 dar, yollar\u0131 yetersiz, altyap\u0131s\u0131 sorunlu, k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 sahipsiz bir \u015fehir i\u00e7in \u2018b\u00fcy\u00fck\u015fehir\u2019 demek yeterli mi?<\/p>\n<p>Belki de ac\u0131 ama ger\u00e7ek soruyu \u015f\u00f6yle sormal\u0131y\u0131z: Van ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck\u015fehir mi oldu, yoksa sadece b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f bir k\u00f6y m\u00fc?<\/p>\n<p><strong>Sevgiyle kal\u0131n.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1970\u2019lerin, 80\u2019lerin ve 90\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki Van\u2026 Benim iki memleketimden biri\u2026 O y\u0131llarda bir \u015fehirden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir kasabayd\u0131 Van. N\u00fcfusu 90 binleri zor bulurdu. Herkes birbirini tan\u0131r, mahallenin \u00e7ocu\u011fu b\u00fct\u00fcn mahallenin evlad\u0131 say\u0131l\u0131rd\u0131. Kom\u015fuluklar sadece selamla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil, yeri geldi\u011finde lokmayla, ac\u0131yla, sevin\u00e7le payla\u015f\u0131lan ba\u011flard\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":109642,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-109640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=109640"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109640\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":109641,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109640\/revisions\/109641"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/109642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=109640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=109640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mardinhaberyolu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=109640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}